تنبل - [ به نون و باء به وزن چنگل ] مكر و حيلت و جادوگرى باشد . مثالش شمس فخرى گويد : بيت دولت او عطاى يزدانست * نه بمكر و تسلس « 1 » و تنبل احتسابش بدان رسيد كه برد * تلخى و سكر از طبيعت مل و در نسخهء حسين وفائى [ بفتح باء ] نيز آمده « 21 » « 2 » و استاد كسايى نيز گويد : بيت اى آنكه بجز شعر و غزل هيچ نخوانى * هرگز نكنى سير دل از تنبل و ترفند تويل - [ به وزن طويل ] اصلع باشد يعنى كسى كه بر بالاى پيشانى مو نداشته باشد او را روخ‌چكاد « 3 » نيز گويند . مثالش استاد رودكى گويد : بيت پشت گوژ و سر تويل و روى بر كردار نيل * ساق چون سوهان و دندان بر مثال استره و در بعضى نسخ پيشانى آمده « 22 » چنان كه شمس فخرى گويد : بيت اختران بر زمين ز سهم نهند * از پى بندگى شاه تويل اما بيت رودكى مؤيد قول اولست « 4 » تاول - [ بفتح واو ] گاو جوان باشد . مثالش « 5 » شمس فخرى گويد : شعر « 6 » كرد تسخير انس و جن و پرى * بىعنا و نشستن منزل گاه بخشش بسايلان بخشد * گلهء اسب و استر و تاول و اورمزدى نيز گويد « 7 » : بيت چنان نبينى تاول نكرده گار هرگز * به چوب رام شود يوغ را نهد گردن و [ بكسر واو ] آبله كه « 8 » بر اعضا پيدا شود بسبب سوختگى يا تردد . تاپال - [ بباى فارسى به وزن پامال ] تنهء درخت . كذا فى الادات الفضلا « 9 » و رخت و اسباب كه بسيار بر بالاى هم ريزند « 10 » نيز تاپال گويند « 23 » . تال و مال - همان تارومار يعنى متفرق و پريشان . مثالش حكيم فردوسى گويد : بيت همه دشت تن بود بىدست و يال « 11 » * شد ازيى شبانى رمه تال و مال تنبول - [ به وزن منقول ] برگى مقدار كف دست كه در هند بافوفل « 12 » و آهك خورند . مثالش شيخ آذرى گويد : بيت برگ « 13 » تنبول خاص هندستان * بوزه « 24 » آمد نصيب تركستان و در فرهنگ بمعنى كباده نيز آمده و تنبوك [ بكاف ] نيز گويند ، و گذشت . و ديگر نام

--> ( 1 ) « ب » : تسلل . و ظاهرا : تلبس يا تدلس . ( 2 ) از اينجا تا پايان مطلب از « ب » است . ( 3 ) « ب » : چكاد ؛ « س » « ن » : روح چكاد . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 4 ) اين جمله تنها در « ن » آمده است . ( 5 ) كلمه از « ب » و « ن » است . ( 6 ) كلمه از « ن » است . ( 7 ) اين جمله و شعر بعد آن از « ب » است . ( 8 ) « كه » در « س » نيست . ( 9 ) « س » : الادات . ( 10 ) « ب » : اسباب بسيار كه بالاى هم اندازند . ( 11 ) « ن » : تن بود و بىدست يال . ( 12 ) « س » : يا فوفل گويند . ( 13 ) « س » : بر . ( 21 ) در برهان بضم اول و سوم و بضم اول و فتح سوم هر دو صورت هست و بفتح اول و سوم بمعنى هيچ‌كاره و كاهل و مسخره . ( 22 ) در برهان بمعنى مترس و مترسك نيز هست . ( 23 ) در برهان معنى سرگين گاو نيز دارد . ( 24 ) بوزه ، نوعى شراب . تنهء درخت .